Strona główna | Galeria zdjęć | Aktualności | Księga gości | Informacje | Nauczyciele | Linki | Promyczek | Nasza szkoła | Publikacje nauczycieli | Publikuj
Wybierz dział publikacji
Wpisz szukane słowa
Wyszukaj w:

Publikacje / inne / Magdalena Zielińska- Koza - Metody aktywizujace- rada szkoleniowa X


Autor: Magdalena Zielińska- Koza
opublikowano: 2011-01-31 :: 21:22






METODY AKTYWIZUJĄCE W NAUCZANIU

 

METODY AKTYWIZUJĄCE –

rada szkoleniowa
 z dn. 09.12.2010r


 

„ POWIEDZ, A ZAPOMNĘ
POKAŻ, A ZAPAMIĘTAM
POZWÓL WZIĄĆ UDZIAŁ, A ZROZUMIEM”

(chińskie przysłowie)

 

 

    Jak uczyć, aby szybko, mądrze i skutecznie przekazać młodemu człowiekowi nasza wiedzę? Zainteresować go tematem lekcji, wzbudzić jego aktywność.

        Otóż, wybrać taką metodę i formę przekazu, która będzie atrakcyjna dla młodego pokolenia. Ówczesny nauczyciel ma zaktywizowania uczniów do twórczych działań i kreatywności. Dotąd stosowane tradycyjne metody nauczania opierały się przede wszystkim na nauczycielu, jako wyłącznym źródle wiedzy, ewentualnie na pracy zespołowej. Najczęściej na lekcji stosowano: wykład informacyjny, opis, opowiadanie, prelekcja i pogadanka.

        Aktualnie zmienia się rola nauczyciela – z pozycji wykładowcy staje się on organizatorem i koordynatorem pracy uczniów, aktywizując ich do działań twórczych.

 

Dzieci można nauczyć wszystkiego, takie jest ogólne przekonanie, a zależy to tylko od doboru odpowiednich metod.

    Metoda to świadomy sposób postępowania konsekwentnego i systematycznego,

zmierzający do osiągnięcia określonego celu. Według prof. Wincentego Okonia metoda to systematycznie stosowany sposób pracy nauczyciela z uczniami, umożliwiający osiąganie celów kształcenia, bądź układ czynności nauczycielai uczniów wypróbowany i systematycznie stosowany w celu spowodowania określonych zmian w osobowości uczniów. W literaturze dydaktycznej spotyka się kilka podziałów metod kształcenia w zależności od kryteriów. I tak np. prof.

Wincenty Okoń wyodrębnia metody:

* nauczania i uczenia się

* dydaktyczne i wychowawcze

* słowne, oglądowe i praktyczne

* wykorzystujące aktywność myślową

* obserwacji i naśladownictwa.

     Każda z nich może być realizowana, jako aktywizująca, bądź nie. Wszystko zależy od nauczyciela. Współczesny nauczyciel powinien zajmować pozycję organizatora, osoby kreującej warunki nauczania. Do procesu nauczania i zapamiętywania należy włączyć jak najwięcej zmysłów, mając na uwadze fakt, że zapamiętujemy 10% z tego, co słyszymy, 20% z tego, co widzimy, 40% z tego, o czym rozmawiamy i aż 90%z tego, co robimy.

 

 Stożek Dale`a (piramida zapamiętywania):

 

 

 

      Uczenie się jest zatem efektywne, gdy angażuje nie tylko umysł, ale i emocje, gdy daje uczniom możliwość bycia częściej twórczym niż odtwórczym. Efektywność nauczania zaś zapewnia stosowanie przez nauczycieli technik aktywizujących, które sprzyjają samodzielności  myślenia i działania. Warto je znać i stosować adekwatnie do treści programowych , do osobowości ucznia, do sytuacji dydaktycznej. Metody nie są celem, są jednym ze środków do osiągania zamierzonych celów.

Najistotniejsza w procesie nauczania, decydująca o sukcesie stosowanych metod, jest skuteczna komunikacja pomiędzy uczniem i nauczycielem.

 

             Czy metody aktywizujące, czy aktywne?

aktywny – wg słownika: „czynny, energiczny; znajdujący się w stanie pobudzenia, działający, zdolny do działania, zaangażowany, pełen inicjatywy, energiczny, ruchliwy, czynny...”

aktywizacja – wg słownika „wzmożenie, ożywienie działalności”;

a więc, czy termin „aktywny” można odnieść do metody? Czy metody mogą być aktywne, zaangażowane, energiczne, ruchowe? Logika wskazuje, że chyba nie! Natomiast metody mogą i powinny aktywizować ucznia. Zatem metody aktywizujące.

 

METODY AKTYWIZUJĄCE – pomoce i wskazówki, dzięki którym uczeń poszerza swoją wiedzę, pogłębia swoje zainteresowania, rozwija nowe pomysły i nowe idee, komunikuje się z innymi, uczy się dyskutować i spierać na różne tematy.

 

Metody aktywizujące to grupa metod nauczania, które charakteryzuje to, że w procesie kształcenia aktywność uczniów przewyższa aktywność nauczyciela.

 

Metody te charakteryzują się:

·         dużą siłą stymulowania aktywności uczniów i nauczycieli,

·         wysoką skutecznością,

·         dużą różnorodnością i atrakcyjnością.

 

Metody aktywizujące pozwalają nie tylko rozbudzić w uczniu zainteresowanie przedmiotem czy sprawdzić jego wiedzę.

 

Główna zaleta tych metod polega na doskonaleniu umiejętności przydatnych nie tylko podczas lekcji, ale również w codziennym życiu, np. umiejętności wyciągania wniosków, myślenia analitycznego i krytycznego, łączenia zdarzeń i faktów w związki przyczynowo-skutkowe, umiejętności właściwego zachowania się w nowej sytuacji, komunikatywności, dyskutowania, kreatywności.

 

Co przemawia za stosowaniem metod aktywizujących?

 

Dla nauczyciela

Stosowanie na lekcji aktywizujących metod nauczania i uczenia się pomaga nie tylko uczniom, lecz także ułatwia pracę nauczycielowi. Wprawdzie nauczyciel, który decyduje się na pracę według wybranej metody musi:

·         przygotować wcześniej materiały,

·         zaaranżować miejsce nauki (przygotować materiały, odpowiednio ustawić stoliki, ławki),

·         pokonać własną niepewność przed eksperymentowaniem na lekcji,

·         doskonalić swoje umiejętności metodyczno-dydaktyczne, co w początkowej fazie nie jest łatwe i wymaga dodatkowej pracy.

 

Nauczyciel pracujący metodami aktywizującymi staje się nauczycielem – ekspertem, bądź :

·         doradcą – który jest do dyspozycji, gdy uczniowie mają problem z rozwiązaniem trudnego zadania, lub gdy go nie rozumieją, a także wtedy, gdy są niepewni;

·         animatorem- który inicjuje metody i objaśnia ich znaczenie dla procesu nauczenia się, przedstawia cele uczenia się i przygotowuje materiał do pracy;

·         obserwatorem i słuchaczem – który obserwuje uczniów przy pracy i dzieli się z nimi tymi obserwacjami;

·         uczestnikiem procesu dydaktycznego – który wie, że nie musi być doskonały i jest przykładem osoby, która uczy się przez całe życie;

·         partnerem – który jest gotowy modyfikować przygotowaną wcześniej lekcję w zależności od sytuacji w klasie.

 

Eksperymentowanie, tworzenie nowych koncepcji, twórcze dyskusje, innowacje – to wszystko wzmacnia nauczyciela także dlatego, że dzięki jego działaniom zmieniają się uczniowie.

 

Dla ucznia

 

Uczniowie zaczynają być samodzielni, rozwijają własne strategie uczenia się, wyzwalają w sobie motywację i ciekawość uczenia się. Nauczyciel ma przez to coraz rzadziej do czynienia z niesfornymi, znudzonymi i niechętnymi uczniami, a coraz bardziej obserwuje zaangażowanie, zainteresowanie i aktywność.

 

Uczeń pracujący metodami aktywizującymi:

·         przede wszystkim zmienia się z biernego odbiorcy w aktywnego uczestnika planowania, organizowania oraz oceniania własnej nauki,

·         może pogłębić zainteresowanie wspólnymi sprawami,

·         uczy się komunikacji,

·         zaczyna być samodzielny,

·         wyzwala w sobie autentyczną motywację,

·         świadomie podejmuje działania z własnej inicjatywy na rzecz swojej klasy, a może i nawet szkoły.

 

 

Ogólny podział metod aktywizujących:

                          I.            Metody problemowe, rozwijające umiejętność krytycznego myślenia. Polegają one na przedstawieniu uczniom sytuacji problemowej oraz organizowaniu procesu poznawczego. Wykorzystywane są przy tym różnorodne źródła informacji np. filmy dydaktyczne, fotografie, rysunki, Internet, dane liczbowe. Na zachodzące wówczas procesy poznawczo-wychowawcze składa się analizowanie, wyjaśnianie, ocenianie, porównywanie i wnioskowanie. Przykładowe metody:

burza mózgów (giełda pomysłów) -w odpowiedzi na zadane pytanie, postawiony problem uczniowie podają swoje pomysły bezpośrednio zapisywane na tablicy lub arkuszu papieru. Praca odbywa się w dwóch fazach:

 - faza zielonego światła, podczas której zapisujemy wszystkie pomysły

 - faza czerwonego światła, podczas której dochodzi do selekcji pomysłów, ich hierarchizacji.

           Nie powinno się krytykować pomysłów innych, każdy ma prawo podać swoje rozwiązanie.

 obserwacja, pokaz- najczęściej spotykane na lekcjach przyrody, chemii, fizyki, gdzie podczas zajęć dziecko ma możliwość obserwowania doświadczeń, uczestniczenia w nich, dotykania eksponatów.

 

    

dyskusja- sztuka wyrażania swojego zdania, argumentacji i trening szacunku. W dyskusji ważne jest, by:

            - sformułować poprawnie i jasno temat,

            - unikać uwag natury osobistej,

            - umożliwić wszystkim chętnym zabranie głosu,

            - nie przerywać wypowiedzi innym,

            - podsumować dyskusję.

        Dyskusję można przeprowadzić systemem tzw. „ Akwarium”, który polega na tym, że kilka osób dyskutuje, a reszta obserwuje i analizuje przebieg wydarzeń pod kątem skuteczności argumentacji. Potem następuje zamiana ról. Wariantem dyskusji jest też debata na wzór rozprawy sądowej, z udziałem powołanych sędziów, oskarżonych itd.

 - dyskusja panelowa (prowadzą wybrani uczniowie, skupieni w grupie dyskusyjnej. Metoda ta przygotowuje uczniów do wyrażania własnych opinii i prezentowania własnego stanowiska na forum publicznym.)

metoda problemowa- polega na wspólnym odkrywaniu prawdy, co wymaga nieustannej współpracy między nauczycielem i uczniami. Jest przesycona dialogiem. Jej celem jest wydobycie z ucznia sił, które w nim tkwią, aby nauczył się samodzielnie rozwiązywać problemy, aby wzrosła w nim wiara w siebie. Istotą metody problemowej jest przewaga uczenia się nad nauczaniem. Wiele wymaga ona od nauczyciela, zarówno pod względem merytorycznym jak i metodycznym oraz osobowościowym. Nauczyciel stosujący metodę problemową powinien odznaczać się dużą otwartością na relacje z uczniami, doskonałą znajomością materiału a także wiedzą dotyczącą faz rozwojowych dzieci, aby umiejętnie dostosował nauczane treści do poziomu
 i zainteresowań uczniów.

 metoda przypadku -metoda ta opiera się na wnikliwej analizie zaprezentowanej sytuacji problemowej, np. raport na temat zanieczyszczenia środowiska, sytuacja życiowa bohatera lektury. Po zapoznaniu się z opisem przypadku, następuje czas zadawania pytań dotyczących problemu, następnie analiza opisu zdarzenia, potem poszukiwanie optymalnych rozwiązań, a w końcu ocena przebiegu zajęć.

 

           gry dydaktyczne- jest to metoda uprzywilejowana ze względu na to, że

           zarówno gry jak i zabawy są głównymi formami aktywności dzieci           i młodzieży, ulubionymi sposobami spędzania wolnego czasu. Gra jest zabawą

           z regułami. Gry dydaktyczne pełnią funkcję kształcącą i wychowawczą.

                 Wyróżniamy tu: zabawy inscenizacyjne (granie roli fikcyjnej, wcielenie się

           uczniów w jakieś postaci), gry symulacyjne (odtworzenie sytuacji problemowej

           wymagającej samodzielnego rozwiązania), gry logiczne (na myślenie). Każda           z nich zawiera element zabawy.

 

                       II.            Metody ekspresji i impresji, nastawione na emocje i przeżycia. Powodują wzrost zaangażowania emocjonalnego uczniów. Jest on efektem doznań i przeżyć związanych z wykonywaniem określonych zadań (np. gra dydaktyczna). Przykładowe metody:

drama- polega na inscenizacji zaprojektowanego przez nauczyciela scenariusza ( pozwala pełniej doświadczyć, uświadomić przeżycia, motywy działania związane z odgrywaną rolą, sytuacją), np. inscenizacja bajki „ Przyjaciele” Ignacego Krasickiego.

metoda symulacyjna- to inaczej naśladowanie rzeczywistości; odegranie zestawu ról, zgodnie z ich realizacją w prawdziwym świecie. Jest to duża zabawa „na niby” służąca do ćwiczenia reakcji (najbardziej efektywnych).

 metoda projektu- metoda nauczania kształtująca wiele umiejętności i integrująca wiedzę z różnych przedmiotów. Istotą metody projektów jest samodzielna praca uczniów służąca do realizacji określonego przedsięwzięcia , w oparciu o wcześniej przyjęte założenia.

 

                     III.            Metody graficznego zapisu, w których proces podejmowania decyzji przedstawia się na rysunku. Zachęcają do samodzielnego podejmowania decyzji. Przykładowe metody:

drzewko decyzyjne- techniką racjonalizującą podejmowanie decyzji w sytuacjach trudnych i niejednoznacznych. Może również służyć analizie i pełnemu zrozumieniu motywów, którymi kierowano się przy podejmowaniu ważkich decyzji w przeszłości. Drzewo decyzyjne stosowane w klasie pomaga przybliżyć uczniom kontrowersyjne postacie i decyzje, umożliwia podsumowanie wiadomości uczniów w atrakcyjnej formie i ocenę wiedzy uczniów;

plakat, mapa mentalna- jest to plastyczny zapis dyskusji, prowadzonej przez uczestników, którzy dyskutują na określony temat, tworząc jednocześnie plakat. Plakat jest graficznym, skróconym zapisem narady. Metoda ta jest stosowana przy omawianiu drażliwych czy trudnych spraw oraz rozwiązywaniu konfliktów.

śnieżna kula- zwana też dyskusją piramidową, często jest wykorzystywana do definiowania pojęć. Metoda ta pozwala każdemu uczniowi na sprecyzowanie i zaprezentowanie własnego zdania (definicji, stanowiska), poznanie zdania innych, a także daje możliwość przedyskutowania danego pojęcia, uściślenia jego rozumienia, negocjowania zapisu. Tego rodzaju praca zmusza uczniów do dyscyplinowania własnej wypowiedzi i bardzo świadomego posługiwania się słowem.

portfolio jest techniką racjonalizującą podejmowanie decyzji w sytuacjach trudnych i niejednoznacznych. Może również służyć analizie i pełnemu zrozumieniu motywów, którymi kierowano się przy podejmowaniu ważkich decyzji w przeszłości. Drzewo decyzyjne stosowane w klasie pomaga przybliżyć uczniom kontrowersyjne postacie i decyzje, umożliwia podsumowanie wiadomości uczniów w atrakcyjnej formie i ocenę wiedzy uczniów.

Nauczyciel musi zawsze pamiętać, że uczy zarówno ucznia zdolnego jak i mającego trudności w uczeniu się. Dlatego też warto stosować różne formy i metody pracy, w tym metody aktywizujące, które pozwolą wprowadzić ożywienie i aktywność na lekcji , a co za tym idzie może zachęcą uczniów do większego zainteresowania przedmiotem.

 

Stosując  w/w metody należy pamiętać o kilku zasadach:

·         Nie wykluczamy nikogo z zabawy, dlatego, że czegoś nie wie lub nie potrafi.

·         Nie dzielimy uczniów na lepszych gorszych.

·         Jeżeli ktoś nie ma ochoty się bawić, nie zmuszamy go.

·         Nauczyciel także uczestniczy w zabawie.

·         Każdy ma prawo do popełniania błędów.

 

Bibliografia:

1.            Arends R. I. , Uczymy się nauczać, Warszawa 1994.

2.            Brudnik E. - "Ja i mój uczeń pracujemy aktywnie", Kielce 2000.

3.            Kupisiewicz Czesław, Dydaktyka ogólna, Warszawa 2000.

4.            Kraszewski Krzysztof (red.), Sztuka nauczania Czynności nauczyciela, 1994.

5.            Krzyżewska J. - "Aktywizujące metody i techniki w edukacji", Suwałki 2001.

 

 

 

 

 



© 1999-2014 Ewa Krysińska